Επεξήγηση της προστατευόμενης καλλιέργειας

Η καλλιέργεια υπό προστασία περιλαμβάνει τη χρήση κατασκευών και τεχνολογιών για τη δημιουργία ενός ελεγχόμενου περιβάλλοντος στο οποίο καλλιεργούνται τα φυτά. Ένα παράδειγμα καλλιέργειας υπό προστασία είναι η βιολογική παραγωγή σε θερμοκήπια. Με αυτόν τον τρόπο, τα φυτά καλλιεργούνται σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Παράγοντες όπως η θερμοκρασία, η υγρασία, το φως και το νερό μπορούν να ρυθμιστούν ώστε να υποστηρίζουν την υγεία και την παραγωγικότητα των φυτών.

Τα ελεγχόμενα περιβάλλοντα μπορούν να παρατείνουν την καλλιεργητική περίοδο, να μειώσουν φυσικά την πίεση από τα παράσιτα και να βελτιώσουν την απόδοση και την ποιότητα. Το επίπεδο της τεχνολογίας και της επένδυσης καθορίζει τον τύπο της κατασκευής που χρησιμοποιείται για την επίτευξη του επιθυμητού βαθμού ελέγχου του περιβάλλοντος.

Στο BIOGREENET χρησιμοποιούμε αυτόν τον ορισμό ως βάση για το έργο μας:

«Όλες οι μόνιμες και ημιμόνιμες κατασκευές, ανεξάρτητα από τη θέρμανση, που καλύπτονται από ένα συνεχές, μη πορώδες, διαπερατό στο φως υλικό, το οποίο επιτρέπει τουλάχιστον μερικώς ελεγχόμενη ανταλλαγή ύλης και ενέργειας με το περιβάλλον. Το θερμοκήπιο πρέπει να χρησιμοποιείται κυρίως για τη γεωργική παραγωγή λαχανικών και να έχει ελάχιστο ύψος ώστε να επιτρέπει την κυκλοφορία.»

Οι πέντε κύριοι τύποι προστατευόμενης καλλιέργειας (χαμηλές σήραγγες, σήραγγες τύπου «caterpillar»/σήραγγες αγρού, πλαστικές σήραγγες, πολυθέρματα, θερμοκήπια) που χρησιμοποιούνται στη βιολογική θερμοκηπιακή παραγωγή περιγράφονται παρακάτω.

Κύριοι τύποι προστατευόμενης καλλιέργειας

Χαμηλές σήραγγες

Σύστημα χαμηλών τούνελ σε ένα λουλουδόκηπο. — Χαμηλές σήραγγες στο «Wildling Blumen» στη νότια Γερμανία. Αυτά τα λουλούδια έχουν ένα προβάδισμα στην αρχή της σεζόν. Ταυτόχρονα, τα παρτέρια προστατεύονται καθώς πλησιάζουν οι πιο κρύοι μήνες του έτους. Ένας ευέλικτος και οικονομικός τρόπος για την προστασία των καλλιεργειών σας. (Φωτογραφία: Naturland, Leon Schleep)

Οι χαμηλοί τούνελ είναι απλές και οικονομικές κατασκευές που αποτελούνται από στεφάνια καλυμμένα με διαφανή πλαστική μεμβράνη και τοποθετούνται ακριβώς πάνω από τις σειρές των καλλιεργειών. Προστατεύουν τις καλλιέργειες από τον άνεμο, τον παγετό και τις έντονες βροχοπτώσεις, ενώ αυξάνουν τη θερμοκρασία του εδάφους και του αέρα κατά τους ψυχρότερους μήνες. Αν και δεν διαθέτουν σύστημα κλιματισμού, δημιουργούν ένα μικροκλίμα που ευνοεί την πρόωρη και παρατεταμένη παραγωγή καλλιεργειών, ιδίως φυλλωδών λαχανικών και βοτάνων, σε βιολογικά συστήματα. Επειδή δεν ανταποκρίνονται στον ορισμό του BIOGREENET, δεν αποτελούν μέρος του έργου μας στο BIOGREENET.

Σήραγγες για γαιοσκώληκες/σήραγγες αγρού

Παράδειγμα ημι-ανοιχτής σήραγγας για κάμπιες/αγροτικής σήραγγας. — Σήραγγα τύπου «Caterpillar» στο «Terra Coop» στο Λουξεμβούργο. Αυτές οι σήραγγες χρησιμοποιούνται ως ευέλικτη συμπλήρωση των μόνιμων θερμοκηπιακών εγκαταστάσεών τους. Σε αυτό το σύστημα, οι καλλιέργειες καλλιεργούνται όλο το χρόνο. (Φωτογραφία: Naturland, Leon Schleep)

Αυτές οι σήραγγες μοιάζουν με γιγάντιες κάμπιες. Από εκεί προέρχεται και το όνομά τους. Αποτελούν τη βασικότερη μορφή προστατευόμενης καλλιέργειας στην οποία μπορεί κανείς να εισέλθει. Η δομή τους είναι αρθρωτή και μπορεί να τροποποιηθεί από εποχή σε εποχή, αν χρειαστεί. Βασικά, πρόκειται για στεφάνια πάνω στα οποία τοποθετείται πλαστική μεμβράνη και στερεώνεται με σχοινιά. Χρησιμοποιούνται ευρέως για να εξασφαλιστεί πρόωρη καλλιέργεια στην αρχή της σεζόν (π.χ. φράουλες), αλλά μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως φθηνότερη εναλλακτική λύση σε σχέση με μια κλασική πλαστική σήραγγα, ανάλογα με τις συνθήκες.

Πλαστικές σήραγγες

Τρία συστήματα πλαστικών σηράγγων το ένα δίπλα στο άλλο. — Οι πλαστικές σήραγγες αποτελούν έναν συνηθισμένο τύπο προστατευόμενης καλλιέργειας. (Φωτογραφία: FiBL, Thomas Alföldi)

Οι πλαστικές σήραγγες, γνωστές και ως «walk-in tunnels» ή «hoophouses», είναι ημιμόνιμες κατασκευές που προσφέρουν μεγαλύτερο ύψος και καλύτερο αερισμό σε σύγκριση με τις χαμηλές σήραγγες. Κατασκευάζονται με ατσάλινο σκελετό και κάλυμμα από πολυαιθυλένιο, ενώ είναι εύκολες στην κατασκευή και τη συντήρησή τους. Αυτές οι σήραγγες επιτρέπουν καλύτερη ροή αέρα και μπορούν να υποστηρίξουν καλλιέργειες που αναρριχώνται σε πέργκολα, όπως ντομάτες ή αγγούρια. Αν και εξακολουθούν να είναι χαμηλής τεχνολογίας, προσφέρουν καλή προστασία από τα παράσιτα και τις καιρικές συνθήκες.

Θερμοκήπια

Εσωτερικό ενός θερμοκηπίου όπου καλλιεργούνται φυτά. — Σύγχρονο θερμοκήπιο με πλαστική κάλυψη (πολυτούνελ) στο «CSA Schloss Tempelhof» στη νότια Γερμανία. (Φωτογραφία: Naturland, Leon Schleep)

Τα πολυθέρμια είναι μεγάλα θερμοκήπια υψηλής τεχνολογίας, καλυμμένα με πλαστική μεμβράνη ανθεκτική στην υπεριώδη ακτινοβολία. Προσφέρουν πολύ υψηλότερο επίπεδο ελέγχου του περιβάλλοντος χάρη σε χαρακτηριστικά όπως η στάγδην άρδευση, ο παθητικός ή ενεργός αερισμός και τα συστήματα σκίασης. Στη βιολογική παραγωγή, επιτρέπουν την εντατική καλλιέργεια προϊόντων υψηλής αξίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, με παράλληλη εξοικονόμηση νερού και θρεπτικών ουσιών. Τα πολυθέρμια είναι ιδανικά για παραγωγούς που επιδιώκουν υψηλότερες αποδόσεις και καλύτερη ποιότητα καλλιεργειών χωρίς τη χρήση χημικών ουσιών. Ανάλογα με την εταιρεία παραγωγής, μπορούν επίσης να συνδυαστούν μεταξύ τους, ώστε να δημιουργηθούν μεγάλες, προστατευμένες δομές καλλιέργειας χωρίς να απαιτείται η χρήση θερμοκηπίου (βλ. παρακάτω).

Θερμοκήπια

Είσοδος θερμοκηπίου με τρία συστήματα το ένα δίπλα στο άλλο. — Τα θερμοκήπια επιτρέπουν τον μέγιστο έλεγχο των συνθηκών ανάπτυξης. (Φωτογραφία: FiBL, Thomas Alföldi)

Τα θερμοκήπια είναι εγκαταστάσεις τελευταίας τεχνολογίας που προσφέρουν πλήρη έλεγχο του περιβάλλοντος καλλιέργειας, συμπεριλαμβανομένων της θερμοκρασίας, του φωτός, της υγρασίας και των επιπέδων CO₂. Κατασκευασμένα με γυάλινα πάνελ και αυτοματοποιημένα συστήματα, επιτρέπουν την ακριβή διαχείριση των βιολογικών καλλιεργειών υπό σταθερές συνθήκες. Αν και αποτελούν την πιο δαπανηρή επιλογή όσον αφορά την κατασκευή και τη λειτουργία τους, τα θερμοκήπια είναι ιδανικά για βιοκαλλιεργητές που στοχεύουν σε αγορές υψηλής ποιότητας και επιδιώκουν να προμηθεύουν προϊόντα με συνέπεια καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Άλλες ποικιλίες θερμοκηπίων

Φυσικά, ο κατάλογος αυτός δεν αποτελεί πλήρη εικόνα όλων των τύπων θερμοκηπίων που υπάρχουν. Πρόκειται μάλλον για μια προσπάθεια να δοθεί μια γενική εικόνα του τοπίου των θερμοκηπίων. Δύο παραδείγματα κατηγοριών θερμοκηπίων που δεν χρησιμοποιούνται τόσο συχνά και, ως εκ τούτου, δεν είναι ευρέως γνωστά είναι τα κινητά θερμοκήπια και τα θερμοκήπια παθητικής ηλιακής ενέργειας.

Τα κινητά θερμοκήπια κατασκευάζονται πάνω σε ράγες ή με κάποιο είδος τροχών, ώστε να είναι μετακινούμενα. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να μετακινούνται ανάλογα με την εναλλαγή των καλλιεργειών. Έτσι, είναι δυνατή η αποδοτικότερη χρήση του χώρου καλλιέργειας και η διαφοροποίηση της εναλλαγής των καλλιεργειών στο θερμοκήπιο.

Τα παθητικά ηλιακά θερμοκήπια αξιοποιούν την ηλιακή ενέργεια σε συνδυασμό με φυσικούς αποθηκευτές ενέργειας, ώστε να επιτυγχάνεται πιο αποδοτική καλλιέργεια στο εσωτερικό τους. Διαθέτουν μεγάλη αδιαφανή επιφάνεια προς τον Νότο και συμπαγή τοίχο με ικανότητες αποθήκευσης ενέργειας προς τον Βορρά. Μερικές φορές ενσωματώνονται σε ανυψωμένο τοπίο, ώστε να χρησιμοποιείται το έδαφος ως υλικό αποθήκευσης. Με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατό να διατηρούνται σχετικά υψηλές θερμοκρασίες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους με ελάχιστη θέρμανση. Δεν χρησιμοποιούνται ευρέως στην Ευρώπη, αλλά υπάρχουν περιοχές στον κόσμο όπου χρησιμοποιούνται ευρύτερα. Για παράδειγμα, στην Κίνα.